Bölge; Mezopotamya’nın kuzey uzantısında bulunması nedeniyle tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu özelliği, bölgeyi hem kültürel hem de tarihsel açıdan son derece zengin kılar.

Yeryüzü şekilleri genel olarak platolar ve düzlüklerden oluşur. Türkiye’nin en düz bölgelerinden biri olan Güneydoğu Anadolu’da dağlar genellikle fazla yüksek değildir. Karacadağ gibi volkanik dağlara rastlanır. Bölgenin bu düz yapısı tarım faaliyetlerini kolaylaştırmıştır.

İklim özellikleri karasal iklimin etkisi altındadır. Yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar ise nispeten ılık geçer. Yağış miktarı Türkiye ortalamasının altındadır. Bu durum, tarımı geçmişte zorlaştırmış olsa da son yıllarda yapılan sulama projeleriyle önemli ölçüde değişmiştir.

Tarım, bölge ekonomisinin temelini oluşturur. Özellikle GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) sayesinde sulama imkânlarının artmasıyla pamuk, buğday, mercimek, arpa ve mısır üretimi gelişmiştir. Türkiye’de yetiştirilen pamuğun büyük bir kısmı bu bölgeden elde edilir. Hayvancılık ise daha çok küçükbaş hayvancılık şeklindedir.

Sanayi, tarıma dayalı olarak gelişmiştir. Gıda, tekstil ve pamuk işleme tesisleri yaygındır. Son yıllarda Gaziantep başta olmak üzere bazı şehirlerde sanayi ve ticaret önemli ölçüde ilerlemiştir. Gaziantep, bölgenin en gelişmiş ve en kalabalık şehirlerinden biridir.

Nüfus yapısı gençtir ve nüfus artış hızı Türkiye ortalamasının üzerindedir. Kırsal kesimde yaşayan nüfus oranı geçmişe göre azalmış olsa da hâlâ yüksektir. Bölgeden diğer bölgelere göç yaşanmıştır, ancak sanayi ve istihdam olanaklarının artması bu göçü kısmen azaltmıştır.

Kültürel açıdan Güneydoğu Anadolu oldukça zengindir. Türk, Kürt ve Arap kültürlerinin izleri birlikte görülür. Gelenekler, müzik, halk oyunları ve mutfak kültürü bölgeye özgü güçlü özellikler taşır. Kebaplar, baharatlı yemekler ve tatlılar (baklava gibi) Türkiye genelinde tanınmıştır.

Tarihi eserler bakımından da bölge çok değerlidir. Göbeklitepe, Hasankeyf, Diyarbakır Surları, Zeugma Antik Kenti gibi dünyaca önemli yapılar burada yer alır. Bu eserler, Güneydoğu Anadolu’yu turizm açısından da önemli bir konuma taşımaktadır.